Kilka uwag o Karaimach w Warszawie (do 1940)
Jan Tyszkiewicz
etyszk@gmail.comUniwersytet Warszawski, Wydział Historyczny / Akademia Humanistyczna w Pułtusku, Wydział Historyczny (Polska)
Abstrakt
W końcu XIX w. w Warszawie mieszkało kilka rodzin Karaimów. W 1890 r. zakupiono grunt pod cmentarz karaimski na Woli. Kupców karaimskich handlujących tytoniem, łączyły związki biznesowe i towarzyskie z kupcami rosyjskimi. Po 1905 r. Karaimi przyjeżdżali do Warszawy na studia. W 1937 r. zapisano w Warszawie 7 Karaimów: J. Jutkiewicza, E. i M. Kobeckich. Sz. i J. Pileckich, A. Zajączkowskiego oraz J. Sulimowicza i E. Nowickiego. Prof. A.Zajączkowski (od 1934 r.) prowadził zajęcia z turkologii (seminarium, ćwiczenia, wykłady) w Uniwersytecie Warszawskim i w Instytucie Wschodnim. Wśród założycieli Instytutu był (od 1925 r.) Emil Kobecki ( w Warszawie: 1921 – 1945). Z dokumentów w Archiwum Głównym Akt Dawnych (AGAD) korzystał hahan Seraja Szapszał (1935 – 1938).
Słowa kluczowe:
Karaimi, Warszawa, cmentarz karaimski, 1890, handel tytoniem, Ananiasz Zajączkowski, Uniwersytet Warszawski, Instytut Wschodni, Emil KobeckiBibliografia
Bibliografia
Źródła Google Scholar
Pierwszy powszechny spis ludności Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 30 września 1920 roku, „Statystyka Polski” 1926, t. 14: Miasto stołeczne Warszawa. Google Scholar
Urzeczeni Orientem. Listy Ananiasza Zajączkowskiego do Tadeusza Kowalskiego, red. T. Majda, Warszawa 2013. Google Scholar
Opracowania Google Scholar
Abkowicz, Mariola, Działalność gmin karaimskich w Trokach i Wilnie w dwudziestoleciu międzywojennym, w: Tatarzy i Karaimi w 100-lecie odzyskania niepodległości, red. P.J. Krzyżanowski, A. Miśkiewicz, B.A. Orłowska, Gorzów Wielkopolski 2019, s. 117–129. Google Scholar
Chazbijewicz, Stefan, Ideologie muzułmanów polskich w latach 1918–1939, „Rocznik Tatarów Polskich” 1993, t. 1, s. 15–42. Google Scholar
Dubiński, Adam, Karaimi i ich cmentarz w Warszawie, w: Karaimi, red. B. Machul-Telus, Warszawa 2012, s. 145–179. Google Scholar
Gąsiorowski, Stefan, Szapszał Saraja Markowicz (1873–1961), w: Polski słownik biograficzny, t. 47: Szaniawski Józef Kalasanty – Szeliga (Scheliga, Seliga) Franciszek, red. A. Romanowski, Warszawa–Kraków 2010–2011, s. 61–64. Google Scholar
Kołodziejczyk, Arkadiusz, Rozprawy i studia z dziejów Tatarów litewsko-polskich i islamu w Polsce w XVII–XX w. W 600-lecie osadnictwa tatarskiego na ziemiach Wielkiego Księstwa Litewskiego, Siedlce 1997. Google Scholar
Landowski, Zbigniew, Orientaliści i orientalistyka w międzywojennym Wilnie (1920–1939), „Kwartalnik Historii Nauki i Techniki” 2024, nr 2, s. 33–68. https://doi.org/10.4467/0023589XKHNT.24.014.19819 Google Scholar
Maj, Ireneusz Piotr, Działalność Instytutu Wschodniego w Warszawie: 1926–1939, Warszawa 2007. Google Scholar
Materski, Wojciech, Emigranci z Kaukazu w okresie międzywojennym, w: Emigracja rosyjska. Losy i idee, red. R. Bäcker, Z. Karpus, Łódź 2002, s. 361–371. Google Scholar
Mikulicz, Sergiusz, Prometeizm w polityce II Rzeczypospolitej, Warszawa 1971. Google Scholar
Polska bibliografia turkologiczna, oprac. Ö. Emiroğlu, T. Majda, Warszawa 2012. Google Scholar
Strzelecki, Edward, Ludność Warszawy na przełomie XIX i XX w. w świetle liczb, w: Z dziejów książki i bibliotek w Warszawie. Praca zbiorowa, red. S. Tazbir, Warszawa 1961, s. 205–222. Google Scholar
Sulimowicz, Anna, Polscy turkolodzy Karaimi. Od przedmiotu do podmiotu badań naukowych, w: Karaimi, red. B. Machul-Telus, Warszawa 2012, s. 118–142. Google Scholar
Tryjarski, Edward, Ormianie w Warszawie. Materiały do dziejów, Kraków 2001. Google Scholar
Tuszyńska, Agata, Rosjanie w Warszawie, Paryż 1990. Google Scholar
Tyszkiewicz, Jan, Badacze i inni czytelnicy źródeł w Archiwum Głównym Akt Dawnych w II Rzeczypospolitej, „Miscellanea Historico-Archivistica” 2022, t. 29, s. 111–119. Google Scholar
Tyszkiewicz, Jan, Bohdan Baranowski (1915–1993), archiwista i historyk, „Miscellanea Historico-Archivistica” 2003, t. 30, s. 101–110. Google Scholar
Tyszkiewicz, Jan, Ex Oriente lux. Turkologia w Polsce międzywojennej: 1918–1939. Badacze – środowiska – współpracownicy, Warszawa 2022. Google Scholar
Tyszkiewicz, Jan, Karaimi litewscy w czasach Witolda i sprawa przywileju datowanego rokiem 1388, „Studia Źródłoznawcze” 1977, t. 36, s. 45–64. Google Scholar
Tyszkiewicz, Jan, Orientalistyczne środowisko w Wilnie: 1919–1939, „Przegląd Orientalistyczny” 2008, nr 3–4, s. 173–181. Google Scholar
Tyszkiewicz, Jan, Początki seminarium turkologicznego prof. Ananiasza Zajączkowskiego: 1934–1936, „Almanach Karaimski” 2014, t. 3, s. 107–118. https://doi.org/10.33229/ak.2014.3.10 Google Scholar
Tyszkiewicz, Jan, Początki turkologii w Warszawie na tle ówczesnych uwarunkowań: 1923–1934, „Kwartalnik Historii Nauki i Techniki” 2015, nr 3, s. 7–31. Google Scholar
Tyszkiewicz, Jan, Uwagi do artykułu o Tatarach w Trokach Stanisława Kryczyńskiego, „Rocznik Tatarów Polskich” 2023, t. 24, s. 223–240. Google Scholar
Tyszkiewicz, Jan, Z historii Tatarów polskich: 1794–1944, Pułtusk 1998. Google Scholar
Tyszkiewicz, Jan, Zainteresowania i dorobek badawczy Stanisława Kryczyńskiego, w: Słowiańszczyzna i dzieje powszechne. Studia ofiarowane Profesorowi Ludwikowi Bazylowowi, red. L. Jaśkiewicz i in., Warszawa 1985, s. 363–385. Google Scholar
Wawrzyńczyk, Alina, Studia z dziejów handlu Polski z Wielkim Księstwem Litewskim i Rosją w XVI wieku, Warszawa 1956. Google Scholar
Zajączkowska-Łopatto, Maria Emilia, Działalność zawodowa i społeczna Karaimów trockich w Warszawie w XX w., w: Orientas Lietuvos Didžiosios Kunigaikštijos visuomenės tradicijoje. Totoriai ir karaimai, red. T. Bairašauskaitė, Vilnius 2008, s. 299–309. Google Scholar
Zdziechowski, Marian, Wpływy rosyjskie na duszę polską, Kraków 1920. Google Scholar
Autorzy
Jan Tyszkiewiczetyszk@gmail.com
Uniwersytet Warszawski, Wydział Historyczny / Akademia Humanistyczna w Pułtusku, Wydział Historyczny Polska
Profesor zwyczajny, studia z historii i archeologii ukończył w Uniwersytecie Warszawskim. Pracownik Instytutu Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego w latach 1962–2009 i Akademii Humanistycznej w Pułtusku od 1994. Bada dzieje średniowiecznych Słowian, Bałtów i koczowników Europy Wschodniej. W dorobku naukowym posiada ok. 350 publikacji, w tym 11 książek; redaktor i autor (ok. 500 haseł): Encyklopedii historii Polski. Dzieje polityczne (t. 1: 1994, t. 2: 1995); Słownika historycznego Europy Środkowo-Wschodniej. Państwa grupy wyszehradzkiej (2006); Studiów z historii średniowiecznej Europy Środkowo-Wschodniej (t. 1: 1998, t. 2: 2007); Tradycje i współczesność. Księga na 75 lecie IH UW (2005); Dawna Rosja i Rosjanie w najnowszych badaniach polskich (t. 1: 2012, t. 2: 2014). Zajmuje się także naukami pomocniczymi historii, zwłaszcza geografią historyczną, demografią historyczną i chronologią. Ważniejsze monografie: Mazowsze północno-wschodnie we wczesnym średniowieczu (1974); Środowisko naturalne i antroporegiony dorzecza Narwi przed 1000 lat (1975); Ludzie i przyroda w Polsce średniowiecznej (1983); Tatarzy na Litwie i w Polsce. Studia z dziejów XIII–XVIII w. (1989); Ostatnia wojna z Zakonem krzyżackim: 1519–1521 (1991); Z historii Tatarów polskich: 1794–1944 (1998, 2002); Geografia historyczna Polski w średniowieczu (2003); Tatarzy w Polsce i Europie. Fragmenty dziejów (2009); Geografia historyczna. Zarys problematyki (2014). Adres do korespondencji: historia@ah.edu.pl.
Statystyki
Abstract views: 104PDF downloads: 60
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Almanach Karaimski
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe.
Autorzy
Autorzy tekstów przyjętych do publikacji w czasopiśmie Almanach karaimski są zobowiązani do wypełnienia, podpisania i odesłania na adres redakcji umowy o udzielenie nieodpłatnej licencji do utworów, z zobowiązaniem do udzielania sublicencji CC.
Zgodnie z umową, autorzy tekstów opublikowanych w czasopiśmie Almanach karaimski udzielają Związkowi Karaimów Polskich niewyłącznej i nieodpłatnej licencji oraz zezwalą na użycie sublicencji Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-ND 4.0).
Autorzy zachowują prawa do dalszego, swobodnego rozporządzania utworem.
Użytkownicy
Zainteresowani użytkownicy internetu uprawnieni są do korzystania z utworów opublikowanych roku w Almanach karaimski pod następującymi warunkami:
- uznanie autorstwa - obowiązek podania wraz z rozpowszechnionym utworem, informacji, o autorstwie, tytule, źródle (odnośniki do oryginalnego utworu) oraz samej licencji;
- bez tworzenia utworów zależnych - utwór musi być zachowany w oryginalnej postaci, nie można bez zgody twórcy rozpowszechniać np. tłumaczeń, opracowań.
Do wszystkich tekstów opublikowanych przed 2018 r. prawa autorskie są zastrzeżone.
Inne
Związek Karaimów Polskich zachowuje prawo do czasopisma jako całości (układ, forma graficzna, tytuł, projekt okładki, logo itp.).
Wersja papierowa czasopisma jest pierwotna.
Inne teksty tego samego autora
- Jan Tyszkiewicz, Początki seminarium turkologicznego prof. Ananiasza Zajączkowskiego: 1933–1936 , Almanach Karaimski: Tom 3 (2014)
- Jan Tyszkiewicz, Jan Grzegorzewski w końcowych latach życia: 1916–1922 , Almanach Karaimski: Tom 4 (2015)
- Jan Tyszkiewicz, Utworzenie katedry turkologii w Uniwersytecie Warszawskim i powierzenie jej Ananiaszowi Zajączkowskiemu: 1934 , Almanach Karaimski: Tom 14 (2025)
