The Pre-War Topography of Warsaw in the Biography of Ananiasz Zajączkowski
Adam J. Dubiński
fundacja@karaimi.euUniwersytet Jagielloński w Krakowie, Wydział Filologiczny Instytut Językoznawstwa, Przekładoznawstwa i Hungarystyki, Ośrodek Dokumentacji Językowej (Poland)
https://orcid.org/0000-0003-4124-6827
Abstract
This article reconstructs the pre-war topography of Warsaw as reflected in the biography of Professor Ananiasz Zajączkowski. The analysis is based on identifying specific addresses connected with his residence, academic work, and institutional activity during the interwar period. A topographical approach helps to clarify the chronology of Zajączkowski’s gradual settlement in Warsaw, from temporary family accommodations and practical correspondence addresses to stable institutional and residential locations. The study also briefly outlines the broader context of Karaite presence in Warsaw, marked by small numbers and the absence of communal structures. The collected addresses reveal both the continuity of locations and the discontinuity of the city’s material fabric, showing that reconstructing this urban space requires a critical combination of archival sources, iconography, and personal testimonies.
Keywords:
Ananiasz Zajączkowski, interwar Warsaw, biographical topography, Warsaw Oriental Studies, Karaims, Karaims in WarsawReferences
References
Źródła Google Scholar
[b.a.], Mąkę pszenną i żytnią, „Kurjer Codzienny” 1869, nr 63, s. 8. Google Scholar
[b.a.], Z gminy karaimskiej, „Kurjer Warszawski” 1930, nr 27, wyd. wiecz., s. 4. Google Scholar
Archiwum rodzinne Jutkiewiczów i Zajączkowskich: dokumenty osobiste, korespondencja, modlitewniki, fotografie (materiały w posiadaniu rodziny). Google Scholar
Bellotto Bernardo zw. Canaletto, Ulica Miodowa, 1777, olej na płótnie, Zamek Królewski w Warszawie. Google Scholar
Inseraty i nekrolog kupca tytoniowego Saduka Kefeliego, https://fundacja.karaimi.eu/pl/karaimi-w-dawnej-warszawie#kefali.s.o (dostęp: 20.10.2025). Google Scholar
Karaimi w dawnej Warszawie, mapa, https://mapy.karaimi.eu/ (dostęp: 20.10.2025). Google Scholar
Relacje ustne: rozmowy autora z Marią Emilią Zajączkowską-Łopatto. Google Scholar
Spółdzielczość mieszkaniowa w Polsce, cz. 2: Spółdzielnie mieszkaniowo-budowlane, Warszawa 1937, s. 45 (fotografia budynków Spółdzielni „Skarb” przy ul. Kozietulskiego) Google Scholar
Urzeczeni Orientem. Listy Ananiasza Zajączkowskiego do Tadeusza Kowalskiego, red. T. Majda, Warszawa 2013 Google Scholar
Wieczorkiewicz, Antoni, Architektura nowoczesnej Warszawy, „Kronika Warszawy” 1925, nr 9, s. 1 (fotografia Pałacu Teppera). Google Scholar
Zdjęcie lotnicze okolic Placu Saskiego (później Piłsudskiego), https://tinyurl.com/2w9yh9hd (dostęp: 20.10.2025). Google Scholar
Opracowania Google Scholar
Dubiński, Adam J., Kochający teatr fabrykanci-filantropi z Sum i ich Demony, „Awazymyz” 2018, nr 3, s. 4–16. https://doi.org/10.33229/az.822 Google Scholar
Dubiński, Adam J., Trocki mieszczanin kupcem i fabrykantem w Warszawie, „Awazymyz” 2020, nr 1–2, s. 4–9. https://doi.org/10.33229/az.890 Google Scholar
Dubiński, Adam, Karaimi i ich cmentarz w Warszawie, w: Karaimi, red. B. Machul--Telus, Warszawa 2012, s. 145–179. Google Scholar
Encyklopedia Warszawy, red. B. Petrozolin-Skowrońska, Warszawa 1994. Google Scholar
Gąsiorowski, Stefan, Memoriał Józefa Gedalii z Krymu, czyli z jednego tysiąc. Czy Karaimi mieszkali w Księstwie Warszawskim?, „Kwartalnik Historii Żydów” 2023, nr 2, s. 327–350. Google Scholar
Kipčiakų tiurkų Orientas Lietuvoje: istorija ir tyrimų perspektyva. Tarptautinės mokslinės konferencijos, skirtos profesoriaus dr. Ananiaszo Zajączkowskio 90-sioms gimimo metinėms, medžiaga, Vilnius, 1993 m. spalio 14–15 d, red. T. Bairašauskaitė, H. Kobeckaitė, Vilnius 1994. Google Scholar
Maj, Ireneusz Piotr, Działalność Instytutu Wschodniego w Warszawie: 1926–1939, Warszawa 2007. Google Scholar
Majda, Tadeusz, Ananiasz Zajączkowski 1903–1970, w: Portrety uczonych. Profesorowie Uniwersytetu Warszawskiego po 1945, cz. 3: S–Ż, red. W. Baraniewski, W. Tygielski, A.K. Wróblewski, Warszawa 2016, s. 536–547. https://doi.org/10.31338/uw.9788323523796.pp.536-547 Google Scholar
Majewski, Piotr M., Społeczność akademicka 1915–1939, w: Dzieje Uniwersytetu Warszawskiego 1915–1945, red. tenże, Warszawa 2016, s. 51–324. https://doi.org/10.31338/uw.9788323522973.pp.51–324 Google Scholar
Mejor, Marek, Stanisław Schayer i początki orientalistyki na Uniwersytecie Warszawskim (1932–1939), w: Orientalistyka. Rozważania o nauce, red. S. Surdykowska, Warszawa 2015, s. 30–45. Google Scholar
Reychman, Jan, Z dziejów orientalistyki na Uniwersytecie Warszawskim w latach międzywojennych, „Przegląd Orientalistyczny” 1963, nr 3, s. 227–232. Google Scholar
Sulimowicz-Keruth, Anna, Karaim z ulicy Marszałkowskiej. Warszawskie losy Szymona Chorczenki (1868–1923), „Awazymyz” 2020, nr 3–4, s. 10–14. https://doi.org/10.33229/az.911 Google Scholar
Sulimowicz, Anna, Polscy turkolodzy Karaimi. Od przedmiotu do podmiotu badań naukowych, w: Karaimi, red. B. Machul-Telus, Warszawa 2012, s. 122–124. Google Scholar
Szymański, Michał, Tajemnicze miasto. Spacery po Warszawie, cz. 1: Stara Warszawa, Warszawa 2015. Google Scholar
Tyszkiewicz, Jan, Początki seminarium turkologicznego prof. Ananiasza Zajączkowskiego: 1933–1936, „Almanach Karaimski” 2014, t. 3, s. 107–118. https://doi.org/10.33229/ak.2014.3.10 Google Scholar
Zajączkowska-Łopatto, Maria Emilia, Działalność zawodowa i społeczna Karaimów trockich w Warszawie w XX wieku, w: Orientas Lietuvos Didžiosios Kunigaikštijos visuomenės tradicijoje. Totoriai ir karaimai, red. T. Bairašauskaitė, Vilnius 2008, s. 299–309. Google Scholar
Zajączkowska-Łopatto, Maria Emilia, Listy Ananiasza Zajączkowskiego do Jego Ekscelencji Hadży Seraji Chana Szapszała, „Almanach Karaimski” 2013, t. 2, s. 5–17. https://doi.org/10.33229/ak.2013.02.01 Google Scholar
Zajączkowski, Ananiasz, Stanisław Schayer jako organizator orientalistyki warszawskiej (8.V. 1899–1.XII.1941), w: Szkice z dziejów polskiej orientalistyki, red. S. Strelcyn, Warszawa 1957, s. 43–50. Google Scholar
Zieliński, Jarosław, Prometejskie siedziby w przedwojennej Warszawie, „Nowy Prometeusz” 2012, nr 2, s. 341–345. Google Scholar
Authors
Adam J. Dubińskifundacja@karaimi.eu
Uniwersytet Jagielloński w Krakowie, Wydział Filologiczny Instytut Językoznawstwa, Przekładoznawstwa i Hungarystyki, Ośrodek Dokumentacji Językowej Poland
https://orcid.org/0000-0003-4124-6827
Magister arabistyki, absolwent Uniwersytetu Warszawskiego. Obecnie badacz niezależny. W latach 2020–2023 asystent w Ośrodku Dokumentacji Językowej na Wydziale Filologicznym Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie i członek zespołu prof. Michała Németha realizującego projekt badawczy
„KaraimBIBLE”.
Polem jego zainteresowań jest m.in. aktywność Karaimów w dawnej Warszawie, a także tematyka karaimskich kupców i producentów tytoniowych. Rezultatem jego badań jest m.in. wirtualna mapa obecności Karaimów w Warszawie przed I wojną światową dostępna pod adresem https://mapy.
karaimi.eu. Jest inicjatorem, a także koordynatorem i uczestnikiem realizowanych od 2018 roku projektów dokumentacji dźwiękowej wypowiedzi ostatnich użytkowników języka karaimskiego na Litwie i w Polsce. Od wielu lat aktywnie uczestniczy w życiu społecznym i kulturalnym mniejszości karaimskiej.
Od roku 2008 pełni funkcję skarbnika Związku Karaimów Polskich, a od 2015 roku jest Prezesem Zarządu Fundacji Karaimskie Dziedzictwo. Członek kolegium redakcyjnego karaimskiego czasopisma „Awazymyz”.
Statistics
Abstract views: 104PDF downloads: 84
License
Copyright (c) 2025 Karaim Almanac

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License.
Authors
Authors of texts accepted for publication in Karaim Almanac are required to complete, sign and return to the Editorial team’s office the Agreement for granting a royalty-free license to works with a commitment to grant a CC sub-license.
Under the agreement, the authors of the texts published in Karaim Almanac grant Polish Karaim Association a non-exclusive, royalty-free license and authorize the use of Attribution-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-ND 4.0) Creative Commons sub-license.
The authors retain the right to the free disposal of the work.
Users
Interested Internet users are entitled to use works that have been published in Karaim Almanac since 2018, under the following conditions:
▪ attribution – obligation to provide, together with the distributed work, information about the authorship, title, source (link to the original work) and the license itself.
▪ no derivatives – the work must be preserved in its original form. Without the author's consent, it is not possible to distribute the modified work in the form of translations, publications, etc.
Copyrights are reserved for all texts published before 2018.
Miscellaneous
Polish Karaim Association retains the property right as a whole (layout, graphic form, title, cover design, logo etc.).
Privacy statement
The names and email addresses published on this journal site will be used exclusively for the purposes declared by this journal and cannot be used for any other purpose or by any other party.
Most read articles by the same author(s)
- Adam J. Dubiński, Saving Cultural Heritage – an International Conference at the Crimea (Sevastopol, 27 November 2020) , Karaim Almanac: Vol. 9 (2020)
- Adam J. Dubiński, Issues in the protection of the Karaite cultural heritage , Karaim Almanac: Vol. 10 (2021)


