Folklor Karaimów polsko-litewskich w badaniach polskich turkologów
Anna Sulimowicz-Keruth
anna.sulimowicz@uw.edu.plUniwersytet Warszawski, Wydział Orientalistyczny, Zakład Turkologii i Ludów Azji Środkowej (Polska)
https://orcid.org/0000-0003-4560-8936
Abstrakt
Folklor Karaimów polsko-litewskich nie stał się jak dotąd przedmiotem kompleksowego, wyczerpującego opracowania. Obiektem zainteresowania turkologów był przede wszystkim język, jednak w pracach polskich badaczy zajmujących się Karaimami można również znaleźć materiały o charakterze etnograficznym. Są one warte uwagi, gdyż dokumentują karaimską twórczość ludową, zwyczaje i obrzędy. W artykule przedstawiane są materiały o charakterze folklorystycznym zawarte w pracach pięciu polskich turkologów-karaimoznawców: Jana Grzegorzewskiego, Tadeusza Kowalskiego, Ananiasza Zajączkowskiego, Włodzimierza Zajączkowskiego i Aleksandra Dubińskiego.
Słowa kluczowe:
etnografia, folklor, literatura ludowa, obrżedowośc, wierzenia ludowe, karaimi polsko-litewscy, turkologia, Jan Grzegorzewski, Tadeusz Kowalski, Ananiasz Zajączkowski, Włodzimierz Zajączkowski, Aleksander DubińskiBibliografia
Bibliografia
Źródła Google Scholar
Bejm, Solomon A., Svad’ba u karaimov sto let tomu nazad, „Karaimskaja Žizń” 1911, nr 7, s. 72–81. Google Scholar
Dubiński, Aleksander, Karaimische Klagelieder im Vergleich mit den türkischen Ağıt-Liedern, w: Studia Turcologica Memoriae Alexii Bombaci dicata, red. A. Gallotta, U. Marazzi, Napoli 1982, s. 115–119. Google Scholar
Dubiński, Aleksander, Poslovicy i pogovorki trakajskich karaimov, „Rocznik Orientalistyczny” 1976, t. 38, s. 117–127. Google Scholar
Filonenko, Viktor I., „Atalar-sozy”. Karaimskie poslovicy i pogovorki, „Izvestia Tavričeskogo obŝestva istorii, archeologii i etnografii” 1929 t. 3, s. 138–151. Google Scholar
Filonenko, Viktor I., Materialy po izučeniu karaimskoj narodnoj poezii – poslovicy i pogovorki, „Izvestia Krymskogo pedagogičeskogo instituta” 1930, t. 3, s. 1–14. Google Scholar
Grzegorzewski, Jan, Caraimica. Język Łach-Karaitów. Narzecze południowe (łucko-halickie), „Rocznik Orientalistyczny” 1916–1918, t. 1, cz. 2, s. 252–296. Google Scholar
Grzegorzewski, Jan, Caraimica. Język Łach-Karaitów. Narzecze południowe (łucko-halickie), Kraków 1917. Google Scholar
Grzegorzewski, Jan, Narzecze południowe Karaitów polskich, czyli t. zw. Łach-Karaitów, „Sprawozdania z Czynności i Posiedzeń Akademii Umiejętności w Krakowie” 1917, z. 3, s. 2–6. Google Scholar
Grzegorzewski, Johann von, Ein türk-tatarischer Dialekt in Galizien. Vokalharmonie in den entlehnten Wörtern der karaitischen Sprache in Halicz. (Mit Einleitung, Texten und Erklärungen zu den Texten), „Sitzungsberichte der kais[erlichen] Akademie der Wissenschaften in Wien. Philosophisch-historische Klasse” 1903, z. 146, s. 1–80. Google Scholar
Jacobs, Joseph, Seligsohn, Max, Solomon Ben Mazzal Ṭob, https://tinyurl.com/4f7hfmk8 (dostęp: 20.10.2025). Google Scholar
Kefeli, R.S., Atalar sozy, Sankt-Peterburg 1910. Google Scholar
Kowalski, Tadeusz, Karaimische Texte im Dialekt von Troki = Teksty karaimskie w narzeczu trockiem, Kraków 1929. Google Scholar
Kowalski, Tadeusz, Materjały karaimskie ś.p. Jana Grzegorzewskiego, „Myśl Karaimska” 1934, z. 10, s. 19–28. Google Scholar
Kowalski, Tadeusz, Pieśni obrzędowe w narzeczu Karaimów z Trok, „Rocznik Orientalistyczny” 1925, t. 3, s. 216–254. Google Scholar
Kowalski, Tadeusz, Przyczynki do etnografji i dialektologji karaimskiej, „Rocznik Orientalistyczny” 1929, t. 5, s. 201–239. Google Scholar
Kowalski, Tadeusz, Z pożółkłych kart, „Myśl Karaimska” 1930–1931, z. 3–4, s. 12–25. Google Scholar
Muchowski, Piotr, Folk Literature of the Polish–Lithuanian Karaites. Abkowicz 3 Manuscript, Part 2, Paris 2013. Google Scholar
Radloff, Wilhelm, Kuzey Türk Boylarının halk edebiyatındau örnekler, red. T. Çulha, Ankara 2015. Google Scholar
Radlov, Vasilij Vasilevič, Obrazcy narodnoj literatury severnych tjurkskich plemen, t. 7: Narěčija krymskago poluostrova = Proben der Volkslitteratur der Nordlichen Türkischen Stamme, t. 7: Die Mundarten der Krym, Sankt-Peterburg 1896. Google Scholar
Radlov, Vasilij Vasiĺevič, Opyt slovarja tjurkskich narěčij = Versuch eines Wörterbuches der Türk-Dialecte, t. 1–4, Sankt-Peterburg 1893–1911. Google Scholar
Rękopisy z kolekcji J. Sulimowicza, Warszawa: JSul.I.02, JSul.I.11, JSul.I.15, JSul.I.17, JSul.I.19, JSul.III.74, JSul.IV.21. Google Scholar
Zajączkowski, Ananiasz, Karaims in Poland. History, Language, Folklore, Science, Warsaw–Paris 1961. Google Scholar
Zajączkowski, Ananiasz, Teksty i studia folklorystyczne. I. Wykładanie snów. II. Lecznictwo ludowe, „Myśl Karaimska” 1938, z. 12: Księga pamiątkowa ku czci Jego Ekscelencji Hachana Hadży Seraji Szapszała. W X-tą rocznicą jego ingresu, s. 41–59. Google Scholar
Zajączkowski, Ananiasz, Wróżby z drgania części ciała, „Myśl Karaimska” 1929, z. 1, s. 23–31. Google Scholar
Zajączkowski, Ananiasz, Z dziejów literatury wróżbiarskiej („Objaśnienia drgań” i „Księga Losów”), „Myśl Karaimska” 1935–1936, z. 11, s. 24–39. Google Scholar
Zajączkowski, Włodzimierz, Język i folklor Gagauzów z Bułgarii, Wrocław 1975. Google Scholar
Zajączkowski, Włodzimierz, Język i folklor Tatarów z Dobrudży Rumuńskiej, Kraków 1966. Google Scholar
Zajączkowski, Włodzimierz, Legendy i podania karaimskie, „Sprawozdania z Czynności i Posiedzeń Polskiej Akademii Umiejętności”, nr 9, s. 491–492. Google Scholar
Zajączkowski, Włodzimierz, Przysłowia, powiedzenia i formułki Karaimów trockich (Przyczynek do badań nad karaimską twórczością ludową), „Myśl Karaimska. Seria Nowa” 1947, t. 2, 53–63. Google Scholar
Zajączkowski, Włodzimierz, Un livre de songes caraïme, „Rocznik Orientalistyczny” 1949, t. 16, s. 339–356. Google Scholar
Zemerłer (Karaj sezinde) = Pieśni religijne Karaimów (w języku karaimskim), wyd. A. Mardkowicz, Łuck 1930. Google Scholar
Znamierowska-Prüfferowa, Maria, Materiały dotyczące obrzędowości Karaimów Wileńszczyzny, „Etnografia Polska” 1960, t. 3, s. 426–432. Google Scholar
Opracowania Google Scholar
Dziurzyńska, Ewa, Podróże naukowe Tadeusza Kowalskiego w świetle materiałów archiwalnych, „W Służbie Nauki” 1999, nr 4: Tadeusz Kowalski 1889–1948. Materiały z Posiedzenia Naukowego PAU w dniu 19 czerwca 1998 r., s. 29–53. Google Scholar
Firkovičutė, Karina, Życie w pieśni karaimskiej, Wrocław 2016. Google Scholar
Kizilov, Mikhail, Jan Grzegorzewski’s Karaite Materials in the Archive of the Polish Academy of Sciences in Kraków, „Karaite Archives” 2013, nr 1, s. 59–84. https://doi.org/10.14746/ka.2013.1.05 Google Scholar
Mann, Jacob, Texts and Studies in Jewish History and Literature, t. 2: Ḳaraitica, New York 1972. Google Scholar
Muchowski, Piotr, Notes on Two Karaite Texts Edited by Ananiasz Zajączkowski, „Folia Orientalia” 2012, t. 49, s. 327–337. Google Scholar
Shukhman, Ekaterina, Hebrew Palaeotypes in the Collection of the St. Petersburg IOM, RAS, „Written Monuments of the Orient” 2016, t. 2, s. 76–88. https://doi.org/10.17816/wmo34944 Google Scholar
Tuori, Riikka, Karaite zěmīrōt in Poland-Lithuania. A Study of Paraliturgical Karaite Hebrew Poems from the Seventeenth and Eighteenth Centuries, Helsinki 2013. Google Scholar
Autorzy
Anna Sulimowicz-Keruthanna.sulimowicz@uw.edu.pl
Uniwersytet Warszawski, Wydział Orientalistyczny, Zakład Turkologii i Ludów Azji Środkowej Polska
https://orcid.org/0000-0003-4560-8936
Doktor nauk teologicznych, adiunkt w Zakładzie Turkologii, Mongolistyki i Tybetologii Wydziału Kultur Azji i Afryki Uniwersytetu Warszawskiego. Pełni funkcję wiceprzewodniczącej Związku Karaimów Polskich w RP i członkini zarządu Fundacji Karaimskie Dziedzictwo, zasiada w kolegium redakcyjnym czasopisma „Almanach Karaimski”. Jej zainteresowania naukowe koncentrują się wokół zagadnień dotyczących dziejów i kultury Karaimów, ze szczególnym uwzględnieniem karaimskich społeczności Łucka i Halicza. Jest autorką licznych publikacji z tego zakresu, a także przekładów z literatury karaimskiej. W ramach działalności dydaktycznej prowadzi zajęcia ze współczesnego języka tureckiego i klasycznej literatury tureckiej. Zajmuje się również działalnością translatorską – przełożyła na język polski m.in. powieści laureata literackiej nagrody Nobla, Orhana Pamuka.
Statystyki
Abstract views: 98PDF downloads: 40
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Almanach Karaimski

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe.
Autorzy
Autorzy tekstów przyjętych do publikacji w czasopiśmie Almanach karaimski są zobowiązani do wypełnienia, podpisania i odesłania na adres redakcji umowy o udzielenie nieodpłatnej licencji do utworów, z zobowiązaniem do udzielania sublicencji CC.
Zgodnie z umową, autorzy tekstów opublikowanych w czasopiśmie Almanach karaimski udzielają Związkowi Karaimów Polskich niewyłącznej i nieodpłatnej licencji oraz zezwalą na użycie sublicencji Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-ND 4.0).
Autorzy zachowują prawa do dalszego, swobodnego rozporządzania utworem.
Użytkownicy
Zainteresowani użytkownicy internetu uprawnieni są do korzystania z utworów opublikowanych roku w Almanach karaimski pod następującymi warunkami:
- uznanie autorstwa - obowiązek podania wraz z rozpowszechnionym utworem, informacji, o autorstwie, tytule, źródle (odnośniki do oryginalnego utworu) oraz samej licencji;
- bez tworzenia utworów zależnych - utwór musi być zachowany w oryginalnej postaci, nie można bez zgody twórcy rozpowszechniać np. tłumaczeń, opracowań.
Do wszystkich tekstów opublikowanych przed 2018 r. prawa autorskie są zastrzeżone.
Inne
Związek Karaimów Polskich zachowuje prawo do czasopisma jako całości (układ, forma graficzna, tytuł, projekt okładki, logo itp.).
Wersja papierowa czasopisma jest pierwotna.
Inne teksty tego samego autora
- Anna Sulimowicz-Keruth, Z prywatnego archiwum Aleksandra Mardkowicza: listy z Poniewieża , Almanach Karaimski: Tom 10 (2021)
- Anna Sulimowicz-Keruth, Dokument z 1824 roku z archiwum gminy karaimskiej w Łucku , Almanach Karaimski: Tom 9 (2020)
- Anna Sulimowicz-Keruth, Rękopis z archiwum Aleksandra Mardkowicza zawierający przysłowia i maksymy w północno-zachodnim dialekcie języka karaimskiego , Almanach Karaimski: Tom 8 (2019)
- Anna Sulimowicz-Keruth, Karaimi w publikacji Arkadija Tretiakowa Kupcy goroda Kieva , Almanach Karaimski: Tom 7 (2018)
- Anna Sulimowicz-Keruth, Z archiwum Aleksandra Mardkowicza: listy Zaracha Zarachowicza , Almanach Karaimski: Tom 11 (2022)


