Folklor Karaimów polsko-litewskich w badaniach polskich turkologów

Anna Sulimowicz-Keruth

anna.sulimowicz@uw.edu.pl
Uniwersytet Warszawski, Wydział Orientalistyczny, Zakład Turkologii i Ludów Azji Środkowej (Polska)
https://orcid.org/0000-0003-4560-8936

Abstrakt

Folklor Karaimów polsko-litewskich nie stał się jak dotąd przedmiotem kompleksowego, wyczerpującego opracowania. Obiektem zainteresowania turkologów był przede wszystkim język, jednak w pracach polskich badaczy zajmujących się Karaimami można również znaleźć materiały o charakterze etnograficznym. Są one warte uwagi, gdyż dokumentują karaimską twórczość ludową, zwyczaje i obrzędy. W artykule przedstawiane są materiały o charakterze folklorystycznym zawarte w pracach pięciu polskich turkologów-karaimoznawców: Jana Grzegorzewskiego, Tadeusza Kowalskiego, Ananiasza Zajączkowskiego, Włodzimierza Zajączkowskiego i Aleksandra Dubińskiego.


Słowa kluczowe:

etnografia, folklor, literatura ludowa, obrżedowośc, wierzenia ludowe, karaimi polsko-litewscy, turkologia, Jan Grzegorzewski, Tadeusz Kowalski, Ananiasz Zajączkowski, Włodzimierz Zajączkowski, Aleksander Dubiński

Bibliografia

Źródła Google Scholar

Bejm, Solomon A., Svad’ba u karaimov sto let tomu nazad, „Karaimskaja Žizń” 1911, nr 7, s. 72–81. Google Scholar

Dubiński, Aleksander, Karaimische Klagelieder im Vergleich mit den türkischen Ağıt-Liedern, w: Studia Turcologica Memoriae Alexii Bombaci dicata, red. A. Gallotta, U. Marazzi, Napoli 1982, s. 115–119. Google Scholar

Dubiński, Aleksander, Poslovicy i pogovorki trakajskich karaimov, „Rocznik Orientalistyczny” 1976, t. 38, s. 117–127. Google Scholar

Filonenko, Viktor I., „Atalar-sozy”. Karaimskie poslovicy i pogovorki, „Izvestia Tavričeskogo obŝestva istorii, archeologii i etnografii” 1929 t. 3, s. 138–151. Google Scholar

Filonenko, Viktor I., Materialy po izučeniu karaimskoj narodnoj poezii – poslovicy i pogovorki, „Izvestia Krymskogo pedagogičeskogo instituta” 1930, t. 3, s. 1–14. Google Scholar

Grzegorzewski, Jan, Caraimica. Język Łach-Karaitów. Narzecze południowe (łucko-halickie), „Rocznik Orientalistyczny” 1916–1918, t. 1, cz. 2, s. 252–296. Google Scholar

Grzegorzewski, Jan, Caraimica. Język Łach-Karaitów. Narzecze południowe (łucko-halickie), Kraków 1917. Google Scholar

Grzegorzewski, Jan, Narzecze południowe Karaitów polskich, czyli t. zw. Łach-Karaitów, „Sprawozdania z Czynności i Posiedzeń Akademii Umiejętności w Krakowie” 1917, z. 3, s. 2–6. Google Scholar

Grzegorzewski, Johann von, Ein türk-tatarischer Dialekt in Galizien. Vokalharmonie in den entlehnten Wörtern der karaitischen Sprache in Halicz. (Mit Einleitung, Texten und Erklärungen zu den Texten), „Sitzungsberichte der kais[erlichen] Akademie der Wissenschaften in Wien. Philosophisch-historische Klasse” 1903, z. 146, s. 1–80. Google Scholar

Jacobs, Joseph, Seligsohn, Max, Solomon Ben Mazzal Ṭob, https://tinyurl.com/4f7hfmk8 (dostęp: 20.10.2025). Google Scholar

Kefeli, R.S., Atalar sozy, Sankt-Peterburg 1910. Google Scholar

Kowalski, Tadeusz, Karaimische Texte im Dialekt von Troki = Teksty karaimskie w narzeczu trockiem, Kraków 1929. Google Scholar

Kowalski, Tadeusz, Materjały karaimskie ś.p. Jana Grzegorzewskiego, „Myśl Karaimska” 1934, z. 10, s. 19–28. Google Scholar

Kowalski, Tadeusz, Pieśni obrzędowe w narzeczu Karaimów z Trok, „Rocznik Orientalistyczny” 1925, t. 3, s. 216–254. Google Scholar

Kowalski, Tadeusz, Przyczynki do etnografji i dialektologji karaimskiej, „Rocznik Orientalistyczny” 1929, t. 5, s. 201–239. Google Scholar

Kowalski, Tadeusz, Z pożółkłych kart, „Myśl Karaimska” 1930–1931, z. 3–4, s. 12–25. Google Scholar

Muchowski, Piotr, Folk Literature of the Polish–Lithuanian Karaites. Abkowicz 3 Manuscript, Part 2, Paris 2013. Google Scholar

Radloff, Wilhelm, Kuzey Türk Boylarının halk edebiyatındau örnekler, red. T. Çulha, Ankara 2015. Google Scholar

Radlov, Vasilij Vasilevič, Obrazcy narodnoj literatury severnych tjurkskich plemen, t. 7: Narěčija krymskago poluostrova = Proben der Volkslitteratur der Nordlichen Türkischen Stamme, t. 7: Die Mundarten der Krym, Sankt-Peterburg 1896. Google Scholar

Radlov, Vasilij Vasiĺevič, Opyt slovarja tjurkskich narěčij = Versuch eines Wörterbuches der Türk-Dialecte, t. 1–4, Sankt-Peterburg 1893–1911. Google Scholar

Rękopisy z kolekcji J. Sulimowicza, Warszawa: JSul.I.02, JSul.I.11, JSul.I.15, JSul.I.17, JSul.I.19, JSul.III.74, JSul.IV.21. Google Scholar

Zajączkowski, Ananiasz, Karaims in Poland. History, Language, Folklore, Science, Warsaw–Paris 1961. Google Scholar

Zajączkowski, Ananiasz, Teksty i studia folklorystyczne. I. Wykładanie snów. II. Lecznictwo ludowe, „Myśl Karaimska” 1938, z. 12: Księga pamiątkowa ku czci Jego Ekscelencji Hachana Hadży Seraji Szapszała. W X-tą rocznicą jego ingresu, s. 41–59. Google Scholar

Zajączkowski, Ananiasz, Wróżby z drgania części ciała, „Myśl Karaimska” 1929, z. 1, s. 23–31. Google Scholar

Zajączkowski, Ananiasz, Z dziejów literatury wróżbiarskiej („Objaśnienia drgań” i „Księga Losów”), „Myśl Karaimska” 1935–1936, z. 11, s. 24–39. Google Scholar

Zajączkowski, Włodzimierz, Język i folklor Gagauzów z Bułgarii, Wrocław 1975. Google Scholar

Zajączkowski, Włodzimierz, Język i folklor Tatarów z Dobrudży Rumuńskiej, Kraków 1966. Google Scholar

Zajączkowski, Włodzimierz, Legendy i podania karaimskie, „Sprawozdania z Czynności i Posiedzeń Polskiej Akademii Umiejętności”, nr 9, s. 491–492. Google Scholar

Zajączkowski, Włodzimierz, Przysłowia, powiedzenia i formułki Karaimów trockich (Przyczynek do badań nad karaimską twórczością ludową), „Myśl Karaimska. Seria Nowa” 1947, t. 2, 53–63. Google Scholar

Zajączkowski, Włodzimierz, Un livre de songes caraïme, „Rocznik Orientalistyczny” 1949, t. 16, s. 339–356. Google Scholar

Zemerłer (Karaj sezinde) = Pieśni religijne Karaimów (w języku karaimskim), wyd. A. Mardkowicz, Łuck 1930. Google Scholar

Znamierowska-Prüfferowa, Maria, Materiały dotyczące obrzędowości Karaimów Wileńszczyzny, „Etnografia Polska” 1960, t. 3, s. 426–432. Google Scholar

Opracowania Google Scholar

Dziurzyńska, Ewa, Podróże naukowe Tadeusza Kowalskiego w świetle materiałów archiwalnych, „W Służbie Nauki” 1999, nr 4: Tadeusz Kowalski 1889–1948. Materiały z Posie­dzenia Naukowego PAU w dniu 19 czerwca 1998 r., s. 29–53. Google Scholar

Firkovičutė, Karina, Życie w pieśni karaimskiej, Wrocław 2016. Google Scholar

Kizilov, Mikhail, Jan Grzegorzewski’s Karaite Materials in the Archive of the Polish Academy of Sciences in Kraków, „Karaite Archives” 2013, nr 1, s. 59–84. https://doi.org/10.14746/ka.2013.1.05 Google Scholar

Mann, Jacob, Texts and Studies in Jewish History and Literature, t. 2: Ḳaraitica, New York 1972. Google Scholar

Muchowski, Piotr, Notes on Two Karaite Texts Edited by Ananiasz Zajączkowski, „Folia Orientalia” 2012, t. 49, s. 327–337. Google Scholar

Shukhman, Ekaterina, Hebrew Palaeotypes in the Collection of the St. Petersburg IOM, RAS, „Written Monuments of the Orient” 2016, t. 2, s. 76–88. https://doi.org/10.17816/wmo34944 Google Scholar

Tuori, Riikka, Karaite zěmīrōt in Poland-Lithuania. A Study of Paraliturgical Karaite Hebrew Poems from the Seventeenth and Eighteenth Centuries, Helsinki 2013. Google Scholar

Pobierz


Opublikowane
2025-12-30

Cited By / Share

Sulimowicz-Keruth, A. (2025). Folklor Karaimów polsko-litewskich w badaniach polskich turkologów. Almanach Karaimski, 14, 63–83. https://doi.org/10.33229/ak.1125

Autorzy

Anna Sulimowicz-Keruth 
anna.sulimowicz@uw.edu.pl
Uniwersytet Warszawski, Wydział Orientalistyczny, Zakład Turkologii i Ludów Azji Środkowej Polska
https://orcid.org/0000-0003-4560-8936

Doktor nauk teologicznych, adiunkt w Zakładzie Turkologii, Mongolistyki i Tybetologii Wydziału Kultur Azji i Afryki Uniwersytetu Warszawskiego. Pełni funkcję wiceprzewodniczącej Związku Karaimów Polskich w RP i członkini zarządu Fundacji Karaimskie Dziedzictwo, zasiada w kolegium redakcyjnym czasopisma „Almanach Karaimski”. Jej zainteresowania naukowe koncentrują się wokół zagadnień dotyczących dziejów i kultury Karaimów, ze szczególnym uwzględnieniem karaimskich społeczności Łucka i Halicza. Jest autorką licznych publikacji z tego zakresu, a także przekładów z literatury karaimskiej. W ramach działalności dydaktycznej prowadzi zajęcia ze współczesnego języka tureckiego i klasycznej literatury tureckiej. Zajmuje się również działalnością translatorską – przełożyła na język polski m.in. powieści laureata literackiej nagrody Nobla, Orhana Pamuka.



Statystyki

Abstract views: 98
PDF downloads: 40


Licencja

Prawa autorskie (c) 2025 Almanach Karaimski

Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe.

Autorzy

Autorzy tekstów przyjętych do publikacji w czasopiśmie Almanach karaimski są zobowiązani do wypełnienia, podpisania i odesłania na adres redakcji umowy o udzielenie nieodpłatnej licencji do utworów, z zobowiązaniem do udzielania sublicencji CC.

Zgodnie z umową, autorzy tekstów opublikowanych w czasopiśmie Almanach karaimski udzielają Związkowi Karaimów Polskich niewyłącznej i nieodpłatnej licencji oraz zezwalą na użycie sublicencji Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-ND 4.0).

Autorzy zachowują prawa do dalszego, swobodnego rozporządzania utworem.

Użytkownicy

Zainteresowani użytkownicy internetu uprawnieni są do korzystania z utworów opublikowanych roku w Almanach karaimski pod następującymi warunkami:

  • uznanie autorstwa - obowiązek podania wraz z rozpowszechnionym utworem, informacji, o autorstwie, tytule, źródle (odnośniki do oryginalnego utworu) oraz samej licencji;
  • bez tworzenia utworów zależnych - utwór musi być zachowany w  oryginalnej postaci, nie można bez zgody twórcy rozpowszechniać np. tłumaczeń, opracowań.

Do wszystkich tekstów opublikowanych przed 2018 r. prawa autorskie są zastrzeżone.

Inne

Związek Karaimów Polskich zachowuje prawo do czasopisma jako całości (układ, forma graficzna, tytuł, projekt okładki, logo itp.).

Wersja papierowa czasopisma jest pierwotna.