Przedwojenna topografia Warszawy w biografii Ananiasza Zajączkowskiego
Adam J. Dubiński
fundacja@karaimi.euUniwersytet Jagielloński w Krakowie, Wydział Filologiczny Instytut Językoznawstwa, Przekładoznawstwa i Hungarystyki, Ośrodek Dokumentacji Językowej (Polska)
https://orcid.org/0000-0003-4124-6827
Abstrakt
Artykuł podejmuje próbę rekonstrukcji przedwojennej topografii Warszawy związanej z biografią prof. Ananiasza Zajączkowskiego. Analiza oparta jest na identyfikacji konkretnych adresów zamieszkania, pracy naukowej i aktywności instytucjonalnej uczonego w okresie międzywojennym. Ujęcie topograficzne pozwala uporządkować chronologię jego stopniowego osadzania się w Warszawie: od pobytów rodzinnych i rozwiązań tymczasowych, przez adresy korespondencyjne i instytucjonalne, po stabilizację mieszkaniową. Tekst uwzględnia także szersze tło karaimskiej obecności w stolicy, charakteryzującej się niewielką liczebnością i brakiem struktur gminnych. Zestawienie adresów ukazuje zarówno ciągłość lokalizacji, jak i nieciągłość materialnej substancji miasta, czyniąc rekonstrukcję tej topografii możliwą jedynie poprzez krytyczne łączenie źródeł archiwalnych, ikonografii oraz relacji osobistych.
Słowa kluczowe:
Ananiasz Zajączkowski, Warszawa międzywojenna, topografia biograficzna, orientalistyka warszawska, Karaimi, Karaimi w WarszawieBibliografia
Bibliografia
Źródła Google Scholar
[b.a.], Mąkę pszenną i żytnią, „Kurjer Codzienny” 1869, nr 63, s. 8. Google Scholar
[b.a.], Z gminy karaimskiej, „Kurjer Warszawski” 1930, nr 27, wyd. wiecz., s. 4. Google Scholar
Archiwum rodzinne Jutkiewiczów i Zajączkowskich: dokumenty osobiste, korespondencja, modlitewniki, fotografie (materiały w posiadaniu rodziny). Google Scholar
Bellotto Bernardo zw. Canaletto, Ulica Miodowa, 1777, olej na płótnie, Zamek Królewski w Warszawie. Google Scholar
Inseraty i nekrolog kupca tytoniowego Saduka Kefeliego, https://fundacja.karaimi.eu/pl/karaimi-w-dawnej-warszawie#kefali.s.o (dostęp: 20.10.2025). Google Scholar
Karaimi w dawnej Warszawie, mapa, https://mapy.karaimi.eu/ (dostęp: 20.10.2025). Google Scholar
Relacje ustne: rozmowy autora z Marią Emilią Zajączkowską-Łopatto. Google Scholar
Spółdzielczość mieszkaniowa w Polsce, cz. 2: Spółdzielnie mieszkaniowo-budowlane, Warszawa 1937, s. 45 (fotografia budynków Spółdzielni „Skarb” przy ul. Kozietulskiego) Google Scholar
Urzeczeni Orientem. Listy Ananiasza Zajączkowskiego do Tadeusza Kowalskiego, red. T. Majda, Warszawa 2013 Google Scholar
Wieczorkiewicz, Antoni, Architektura nowoczesnej Warszawy, „Kronika Warszawy” 1925, nr 9, s. 1 (fotografia Pałacu Teppera). Google Scholar
Zdjęcie lotnicze okolic Placu Saskiego (później Piłsudskiego), https://tinyurl.com/2w9yh9hd (dostęp: 20.10.2025). Google Scholar
Opracowania Google Scholar
Dubiński, Adam J., Kochający teatr fabrykanci-filantropi z Sum i ich Demony, „Awazymyz” 2018, nr 3, s. 4–16. https://doi.org/10.33229/az.822 Google Scholar
Dubiński, Adam J., Trocki mieszczanin kupcem i fabrykantem w Warszawie, „Awazymyz” 2020, nr 1–2, s. 4–9. https://doi.org/10.33229/az.890 Google Scholar
Dubiński, Adam, Karaimi i ich cmentarz w Warszawie, w: Karaimi, red. B. Machul--Telus, Warszawa 2012, s. 145–179. Google Scholar
Encyklopedia Warszawy, red. B. Petrozolin-Skowrońska, Warszawa 1994. Google Scholar
Gąsiorowski, Stefan, Memoriał Józefa Gedalii z Krymu, czyli z jednego tysiąc. Czy Karaimi mieszkali w Księstwie Warszawskim?, „Kwartalnik Historii Żydów” 2023, nr 2, s. 327–350. Google Scholar
Kipčiakų tiurkų Orientas Lietuvoje: istorija ir tyrimų perspektyva. Tarptautinės mokslinės konferencijos, skirtos profesoriaus dr. Ananiaszo Zajączkowskio 90-sioms gimimo metinėms, medžiaga, Vilnius, 1993 m. spalio 14–15 d, red. T. Bairašauskaitė, H. Kobeckaitė, Vilnius 1994. Google Scholar
Maj, Ireneusz Piotr, Działalność Instytutu Wschodniego w Warszawie: 1926–1939, Warszawa 2007. Google Scholar
Majda, Tadeusz, Ananiasz Zajączkowski 1903–1970, w: Portrety uczonych. Profesorowie Uniwersytetu Warszawskiego po 1945, cz. 3: S–Ż, red. W. Baraniewski, W. Tygielski, A.K. Wróblewski, Warszawa 2016, s. 536–547. https://doi.org/10.31338/uw.9788323523796.pp.536-547 Google Scholar
Majewski, Piotr M., Społeczność akademicka 1915–1939, w: Dzieje Uniwersytetu Warszawskiego 1915–1945, red. tenże, Warszawa 2016, s. 51–324. https://doi.org/10.31338/uw.9788323522973.pp.51–324 Google Scholar
Mejor, Marek, Stanisław Schayer i początki orientalistyki na Uniwersytecie Warszawskim (1932–1939), w: Orientalistyka. Rozważania o nauce, red. S. Surdykowska, Warszawa 2015, s. 30–45. Google Scholar
Reychman, Jan, Z dziejów orientalistyki na Uniwersytecie Warszawskim w latach międzywojennych, „Przegląd Orientalistyczny” 1963, nr 3, s. 227–232. Google Scholar
Sulimowicz-Keruth, Anna, Karaim z ulicy Marszałkowskiej. Warszawskie losy Szymona Chorczenki (1868–1923), „Awazymyz” 2020, nr 3–4, s. 10–14. https://doi.org/10.33229/az.911 Google Scholar
Sulimowicz, Anna, Polscy turkolodzy Karaimi. Od przedmiotu do podmiotu badań naukowych, w: Karaimi, red. B. Machul-Telus, Warszawa 2012, s. 122–124. Google Scholar
Szymański, Michał, Tajemnicze miasto. Spacery po Warszawie, cz. 1: Stara Warszawa, Warszawa 2015. Google Scholar
Tyszkiewicz, Jan, Początki seminarium turkologicznego prof. Ananiasza Zajączkowskiego: 1933–1936, „Almanach Karaimski” 2014, t. 3, s. 107–118. https://doi.org/10.33229/ak.2014.3.10 Google Scholar
Zajączkowska-Łopatto, Maria Emilia, Działalność zawodowa i społeczna Karaimów trockich w Warszawie w XX wieku, w: Orientas Lietuvos Didžiosios Kunigaikštijos visuomenės tradicijoje. Totoriai ir karaimai, red. T. Bairašauskaitė, Vilnius 2008, s. 299–309. Google Scholar
Zajączkowska-Łopatto, Maria Emilia, Listy Ananiasza Zajączkowskiego do Jego Ekscelencji Hadży Seraji Chana Szapszała, „Almanach Karaimski” 2013, t. 2, s. 5–17. https://doi.org/10.33229/ak.2013.02.01 Google Scholar
Zajączkowski, Ananiasz, Stanisław Schayer jako organizator orientalistyki warszawskiej (8.V. 1899–1.XII.1941), w: Szkice z dziejów polskiej orientalistyki, red. S. Strelcyn, Warszawa 1957, s. 43–50. Google Scholar
Zieliński, Jarosław, Prometejskie siedziby w przedwojennej Warszawie, „Nowy Prometeusz” 2012, nr 2, s. 341–345. Google Scholar
Autorzy
Adam J. Dubińskifundacja@karaimi.eu
Uniwersytet Jagielloński w Krakowie, Wydział Filologiczny Instytut Językoznawstwa, Przekładoznawstwa i Hungarystyki, Ośrodek Dokumentacji Językowej Polska
https://orcid.org/0000-0003-4124-6827
Magister arabistyki, absolwent Uniwersytetu Warszawskiego. Obecnie badacz niezależny. W latach 2020–2023 asystent w Ośrodku Dokumentacji Językowej na Wydziale Filologicznym Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie i członek zespołu prof. Michała Németha realizującego projekt badawczy
„KaraimBIBLE”.
Polem jego zainteresowań jest m.in. aktywność Karaimów w dawnej Warszawie, a także tematyka karaimskich kupców i producentów tytoniowych. Rezultatem jego badań jest m.in. wirtualna mapa obecności Karaimów w Warszawie przed I wojną światową dostępna pod adresem https://mapy.
karaimi.eu. Jest inicjatorem, a także koordynatorem i uczestnikiem realizowanych od 2018 roku projektów dokumentacji dźwiękowej wypowiedzi ostatnich użytkowników języka karaimskiego na Litwie i w Polsce. Od wielu lat aktywnie uczestniczy w życiu społecznym i kulturalnym mniejszości karaimskiej.
Od roku 2008 pełni funkcję skarbnika Związku Karaimów Polskich, a od 2015 roku jest Prezesem Zarządu Fundacji Karaimskie Dziedzictwo. Członek kolegium redakcyjnego karaimskiego czasopisma „Awazymyz”.
Statystyki
Abstract views: 104PDF downloads: 84
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Almanach Karaimski
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe.
Autorzy
Autorzy tekstów przyjętych do publikacji w czasopiśmie Almanach karaimski są zobowiązani do wypełnienia, podpisania i odesłania na adres redakcji umowy o udzielenie nieodpłatnej licencji do utworów, z zobowiązaniem do udzielania sublicencji CC.
Zgodnie z umową, autorzy tekstów opublikowanych w czasopiśmie Almanach karaimski udzielają Związkowi Karaimów Polskich niewyłącznej i nieodpłatnej licencji oraz zezwalą na użycie sublicencji Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-ND 4.0).
Autorzy zachowują prawa do dalszego, swobodnego rozporządzania utworem.
Użytkownicy
Zainteresowani użytkownicy internetu uprawnieni są do korzystania z utworów opublikowanych roku w Almanach karaimski pod następującymi warunkami:
- uznanie autorstwa - obowiązek podania wraz z rozpowszechnionym utworem, informacji, o autorstwie, tytule, źródle (odnośniki do oryginalnego utworu) oraz samej licencji;
- bez tworzenia utworów zależnych - utwór musi być zachowany w oryginalnej postaci, nie można bez zgody twórcy rozpowszechniać np. tłumaczeń, opracowań.
Do wszystkich tekstów opublikowanych przed 2018 r. prawa autorskie są zastrzeżone.
Inne
Związek Karaimów Polskich zachowuje prawo do czasopisma jako całości (układ, forma graficzna, tytuł, projekt okładki, logo itp.).
Wersja papierowa czasopisma jest pierwotna.
Inne teksty tego samego autora
- Adam J. Dubiński, Ochrona karaimskiego dziedzictwa – międzynarodowa konferencja na Krymie (Sewastopol, 27 listopada 2020) , Almanach Karaimski: Tom 9 (2020)
- Adam J. Dubiński, Zagadnienia ochrony dziedzictwa kulturowego Karaimów , Almanach Karaimski: Tom 10 (2021)
